Liternictwo i typografia cz. II – klasyfikacja krojów pisma

Krój pisma – charakterystyczny obraz kompletu znaków pisma o jednolitych podstawowych cechach graficznych: stylu, rytmie, proporcji, dukcie, układzie lub kształcie szeryfów, właściwościach optycznych itp. Może mieć wiele odmian, czasami nawet znacznie różniących się od kroju podstawowego, lecz nadal zachowujących w sposób konsekwentny podstawowe założenia graficzne danej rodziny krojów. – Wikipedia

 

Klasyfikacja pism drukarskich – usystematyzowany podział pism drukarskich według dowolnego klucza. Na przykład: kształtu form literniczych, okresu powstania pisma drukarskiego, narzędzia pisarskiego, którym wykonano rysunek form literniczych itp. – Wikipedia

Klasyfikacja Andrzeja i Romana Tomaszewskich

  • antykwa
  • pismo gotyckie
  • pisanka
  • ksenotyp

Antykwa

Krój pisma oparty na alfabecie łacińskim, jego majuskuła wzorowana jest na kapitale rzymskiej, a minuskuła z kolei na minuskule karolińskiej. Jest to pismo dwuelementowe o proporcjach zbliżonych do jego pierwowzorów.

Chronologia krojów antykwowych

  • antykwa renesansowa – dwuelementowa, szeryfowa, o niewielkim kontraście pomiędzy liniami poziomymi i pionowymi
  • antykwa barokowa – dwuelementowa, szeryfowa, o zwiększonym kontraście w porównaniu do antykwy renesansowej, o mniej skośnych szeryfach
  • antykwa klasycystyczna – dwuelementowa, szeryfowa, o większym kontraście w porównaniu do antykwy barokowej, o prostych szeryfach, podkreślająca linie pionowe i poziome
  • egipcjanka – antykwa jednoelementowa szeryfowa
  • grotesk – antykwa jednoelementowa bezszeryfowa
  • antykwa modernistycznaklasyfikacja krojów pisma Antykwaklasyfikacja krojów pisma Antykwaklasyfikacja krojów pisma Antykwa

Antykwa z Kolumny Trajana

 

Pismo gotyckie

Krój pisma oparty na alfabecie łacińskim o łamanych i bardzo ozdobnych konturach. Jego początków można się doszukać w XI-wiecznej północnej Francji. Pojawia się w kodeksach, w których można zauważyć tendencję do zaostrzania kształtów liter minuskuły romańskiej. Pismo gotyckie zaczęto powszechnie używać w XIII wiecznej Europie Zachodniej i Środkowej.

Czytaj dalej

Prawo autorskie

Historyczny rozwój prawa autorskiego

Na tle historii innych dyscyplin prawa, prawo autorskie jest stosunkowo nową regulacją. Najsprawniejsi z starożytnych prawodawców – Rzymianie nie znali pojęcia dzieła (utworu) jako dobra niematerialnego, czy też prawa autorskiego. Co prawda eksploatacja dzieł w czasach starożytnych ograniczała się do ręcznych reprodukcji, przedstawień teatralnych, recytacji czy zakupu dzieł plastycznych lub rzeźbiarskich, jednakże prawa moralne autora nie były w poszanowaniu. Brak mechanicznych sposobów powielania dzieł ograniczał problem znanego dziś „piractwa” czy „plagiatu”, a co za tym idzie wynagrodzenia autorskiego za rozpowszechnianie utworu. Przeważnie zakup nośnika dzieła czy rękopisu był tożsamy z zakupem samego dzieła.

Pewną zmianę w podejściu do autorstwa spowodowało wynalezienie druku przez Gutenberga około 1450 roku, umożliwiając zwielokrotnianie dzieł piśmienniczych bez ograniczeń.  Przez kolejne 250 lat zajmowano się prawie wyłącznie regulacjami prawnymi dotyczącymi powielania dzieł. Opierano je o przywileje wydawane przez władców, rady miejskie lub gildie księgarskie. Przywileje wydawane były przeważnie księgarzom i drukarzom, a nie autorom. W sztuce zwrot w rozumieniu prawa autorskiego obserwujemy na pograniczu średniowiecza i renesansu za sprawą Albrechta Dürera.

Dotychczasowa sztuka średniowiecza była podporządkowana wierze, jej celem było unaocznianie najważniejszych nauk kościoła, miała ona pełnić funkcję objaśniania i nauczania prawd wiary, zwłaszcza ludzi niewykształconych. Artysta był rzemieślnikiem, a jego prace były anonimowe, co miało na celu wyeksponowanie wartości dydaktycznych, moralnych czy też teologicznych dzieła. Uważano, że sztuka pochodzi od Boga, a artysta jest jedynie pośrednikiem, który tworzy pod wpływem inspiracji Ducha Świętego. Autorstwo było rozumiane inaczej niż w dzisiejszych czasach. Według świętego Bonawentury autorstwo było determinowane stopniem samodzielności wykonania dzieła. Twórców podzielił on w następujący sposób: skryba (scriptor) jest to osoba jedynie kopiująca cudzą książkę, kompilator (compilator) osoba łącząca elementy różnych niezależnych od siebie dzieł, komentator (commentator) osoba kopiująca książkę i dodająca do niej własne wyjaśnienia i w końcu autor (auctor) jako osoba pisząca własną pracę, a jedynie korzystająca z fragmentów innych dzieł w celu poparcia swoich myśli. W okresie średniowiecza kopiowanie dzieł wchodziło w skład kształcenia artystycznego, nie przejmowano się pojęciem plagiatu, a samo odtwarzanie dzieł wielkich mistrzów było sposobem wyrażenia szacunku dla ich twórczości. Sztuka średniowiecza trwała w konwencji – jeżeli coś było dobre należało to powielać. Istotnym odkryciem stała się technika miedziorytu, która pozwalała szybko i tanio powielać obrazy. Anonimowość zaczęła powoli zanikać od połowy XV wieku. Artyści zaczęli uświadamiać sobie wartość i niepowtarzalność swojej sztuki, rozpoczęto praktykę sygnowania utworów. Dzieła podpisywano własnoręcznie nazwiskiem lub monogramem, popularne były też oryginalne znaki i ornamenty. Celem identyfikacji twórcy często wplatali w swoje dzieła własne portrety lub inne indywidualne znaki. Ponadto dodawano również pieczęcie i znaki warsztatowe cechów, które miały zapobiegać fałszerstwu jak i dawały gwarancję jakości. Istotną rolę odgrywała tu wartość ekonomiczna dzieła, która zapewniała większy zysk przy sprzedaży wytworu uznanego artysty.

Pierwszym przejawem walki o prawa do autorstwa był proces wytoczony w okresie renesansu przed senatem weneckim, przez Albrechta Dürera przeciwko Marcantonio Raimondiemu. Artysta ten skopiował jego grafiki z cyklu Z życia Marii, opatrując je monogramem Dürera. Senat zadecydował, że jego prace mogą być reprodukowane, dopóki nie będą zawierały sygnatury. Pod koniec swojego życia Dürer podjął walkę z licznymi plagiatorami i kopistami, co stało się początkiem zjawiska określanego jako prawo autorskie.

Wielkim przełomem w historii prawa autorskiego był Statut Królowej Anny w Anglii z 1710 roku, dzięki któremu autor miał wyłączność na decydowanie o oddaniu swojego dzieła do druku, przy licznych niestety formalnościach. Wkrótce, w 1735 roku, podobnej ustawy O grafikach doczekali się rysownicy i malarze. Ponadto orzeczenie sądowe wydane przez King’s Bench w 1769 roku potwierdzało własność dzieła na rzecz jego twórcy. W doktrynie angielskiej pogląd ten uznawał w Komentarzach do prawa angielskiego William Blackstone. Były to następstwa filozofii Johna Locka, doktryny prawa natury.

Pojęcie utworu

Utwór jest przedmiotem prawa autorskiego od chwili ustalenia, chociażby miał postać nieukończoną, a poza pewnymi wyjątkami właścicielem tych praw jest twórca utworu, który nabywa je automatycznie bez konieczności spełnienia jakichkolwiek formalności.

Utwór musi spełniać odpowiednie wymagania. Musi być: twórczy-oryginalny; indywidualny- nasz; autorem ma być człowiek; ma być ustalony w jakiejś postaci.

Rodzaje utworów

  • Dzieło samoistne
  • Dzieło inspirowane
  • Dzieło zależne

Pojęcie pomysłu i jego ochrona

Prawo autorskie nie obejmuje ochroną pomysłów ani faktów. Ochroną objęty może być wyłącznie sposób wyrażenia pomysłu, idei czy jakiegoś odkrycia.

Art. 1 ust. 2 z indeksem 1 Pr. Aut. stanowi, że: nie są objęte ochroną odkrycia, idee, procedury, metody i zasady działania oraz koncepcje matematyczne.

Utwór inspirowany 

Inspiracja zachodzi na podstawie jednego dzieła, a nie całej twórczości.

Jest to dzieło, które nie są jasno zdefiniowane prawnie, ale według opinii prawnych są to utwory stworzone w efekcie kontaktu z utworem pierwotnym i mogącym mieć pewne do niego cechy podobieństwa, ale jednak na tyle różnym, że nie ma wątpliwości, że to dzieło samoistne, nie zawierające oprócz uprawnionych cytatów żadnych fragmentów dzieła pierwotnego.

 Wyłączone spod ochrony autorsko-prawnej są:

  • akty normatywne lub ich urzędowe projekty
  • urzędowe dokumenty, materiały, znaki i symbole
  • opublikowane opisy patentowe i ochronne
  • proste informacje prasowe

Autor

Jest to osoba, która stworzyła dzieło.  Autorowi (współautorom) przysługują osobiste i majątkowe prawa autorskie do utworu. Pierwsze są niezbywalne, a drugie podlegają obrotowi cywilnoprawnemu na zasadach określonych w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

Utwór pracowniczy

Czytaj dalej