Prawo autorskie

Historyczny rozwój prawa autorskiego

Na tle historii innych dyscyplin prawa, prawo autorskie jest stosunkowo nową regulacją. Najsprawniejsi z starożytnych prawodawców – Rzymianie nie znali pojęcia dzieła (utworu) jako dobra niematerialnego, czy też prawa autorskiego. Co prawda eksploatacja dzieł w czasach starożytnych ograniczała się do ręcznych reprodukcji, przedstawień teatralnych, recytacji czy zakupu dzieł plastycznych lub rzeźbiarskich, jednakże prawa moralne autora nie były w poszanowaniu. Brak mechanicznych sposobów powielania dzieł ograniczał problem znanego dziś „piractwa” czy „plagiatu”, a co za tym idzie wynagrodzenia autorskiego za rozpowszechnianie utworu. Przeważnie zakup nośnika dzieła czy rękopisu był tożsamy z zakupem samego dzieła.

Pewną zmianę w podejściu do autorstwa spowodowało wynalezienie druku przez Gutenberga około 1450 roku, umożliwiając zwielokrotnianie dzieł piśmienniczych bez ograniczeń.  Przez kolejne 250 lat zajmowano się prawie wyłącznie regulacjami prawnymi dotyczącymi powielania dzieł. Opierano je o przywileje wydawane przez władców, rady miejskie lub gildie księgarskie. Przywileje wydawane były przeważnie księgarzom i drukarzom, a nie autorom. W sztuce zwrot w rozumieniu prawa autorskiego obserwujemy na pograniczu średniowiecza i renesansu za sprawą Albrechta Dürera.

Dotychczasowa sztuka średniowiecza była podporządkowana wierze, jej celem było unaocznianie najważniejszych nauk kościoła, miała ona pełnić funkcję objaśniania i nauczania prawd wiary, zwłaszcza ludzi niewykształconych. Artysta był rzemieślnikiem, a jego prace były anonimowe, co miało na celu wyeksponowanie wartości dydaktycznych, moralnych czy też teologicznych dzieła. Uważano, że sztuka pochodzi od Boga, a artysta jest jedynie pośrednikiem, który tworzy pod wpływem inspiracji Ducha Świętego. Autorstwo było rozumiane inaczej niż w dzisiejszych czasach. Według świętego Bonawentury autorstwo było determinowane stopniem samodzielności wykonania dzieła. Twórców podzielił on w następujący sposób: skryba (scriptor) jest to osoba jedynie kopiująca cudzą książkę, kompilator (compilator) osoba łącząca elementy różnych niezależnych od siebie dzieł, komentator (commentator) osoba kopiująca książkę i dodająca do niej własne wyjaśnienia i w końcu autor (auctor) jako osoba pisząca własną pracę, a jedynie korzystająca z fragmentów innych dzieł w celu poparcia swoich myśli. W okresie średniowiecza kopiowanie dzieł wchodziło w skład kształcenia artystycznego, nie przejmowano się pojęciem plagiatu, a samo odtwarzanie dzieł wielkich mistrzów było sposobem wyrażenia szacunku dla ich twórczości. Sztuka średniowiecza trwała w konwencji – jeżeli coś było dobre należało to powielać. Istotnym odkryciem stała się technika miedziorytu, która pozwalała szybko i tanio powielać obrazy. Anonimowość zaczęła powoli zanikać od połowy XV wieku. Artyści zaczęli uświadamiać sobie wartość i niepowtarzalność swojej sztuki, rozpoczęto praktykę sygnowania utworów. Dzieła podpisywano własnoręcznie nazwiskiem lub monogramem, popularne były też oryginalne znaki i ornamenty. Celem identyfikacji twórcy często wplatali w swoje dzieła własne portrety lub inne indywidualne znaki. Ponadto dodawano również pieczęcie i znaki warsztatowe cechów, które miały zapobiegać fałszerstwu jak i dawały gwarancję jakości. Istotną rolę odgrywała tu wartość ekonomiczna dzieła, która zapewniała większy zysk przy sprzedaży wytworu uznanego artysty.

Pierwszym przejawem walki o prawa do autorstwa był proces wytoczony w okresie renesansu przed senatem weneckim, przez Albrechta Dürera przeciwko Marcantonio Raimondiemu. Artysta ten skopiował jego grafiki z cyklu Z życia Marii, opatrując je monogramem Dürera. Senat zadecydował, że jego prace mogą być reprodukowane, dopóki nie będą zawierały sygnatury. Pod koniec swojego życia Dürer podjął walkę z licznymi plagiatorami i kopistami, co stało się początkiem zjawiska określanego jako prawo autorskie.

Wielkim przełomem w historii prawa autorskiego był Statut Królowej Anny w Anglii z 1710 roku, dzięki któremu autor miał wyłączność na decydowanie o oddaniu swojego dzieła do druku, przy licznych niestety formalnościach. Wkrótce, w 1735 roku, podobnej ustawy O grafikach doczekali się rysownicy i malarze. Ponadto orzeczenie sądowe wydane przez King’s Bench w 1769 roku potwierdzało własność dzieła na rzecz jego twórcy. W doktrynie angielskiej pogląd ten uznawał w Komentarzach do prawa angielskiego William Blackstone. Były to następstwa filozofii Johna Locka, doktryny prawa natury.

Pojęcie utworu

Utwór jest przedmiotem prawa autorskiego od chwili ustalenia, chociażby miał postać nieukończoną, a poza pewnymi wyjątkami właścicielem tych praw jest twórca utworu, który nabywa je automatycznie bez konieczności spełnienia jakichkolwiek formalności.

Utwór musi spełniać odpowiednie wymagania. Musi być: twórczy-oryginalny; indywidualny- nasz; autorem ma być człowiek; ma być ustalony w jakiejś postaci.

Rodzaje utworów

  • Dzieło samoistne
  • Dzieło inspirowane
  • Dzieło zależne

Pojęcie pomysłu i jego ochrona

Prawo autorskie nie obejmuje ochroną pomysłów ani faktów. Ochroną objęty może być wyłącznie sposób wyrażenia pomysłu, idei czy jakiegoś odkrycia.

Art. 1 ust. 2 z indeksem 1 Pr. Aut. stanowi, że: nie są objęte ochroną odkrycia, idee, procedury, metody i zasady działania oraz koncepcje matematyczne.

Utwór inspirowany 

Inspiracja zachodzi na podstawie jednego dzieła, a nie całej twórczości.

Jest to dzieło, które nie są jasno zdefiniowane prawnie, ale według opinii prawnych są to utwory stworzone w efekcie kontaktu z utworem pierwotnym i mogącym mieć pewne do niego cechy podobieństwa, ale jednak na tyle różnym, że nie ma wątpliwości, że to dzieło samoistne, nie zawierające oprócz uprawnionych cytatów żadnych fragmentów dzieła pierwotnego.

 Wyłączone spod ochrony autorsko-prawnej są:

  • akty normatywne lub ich urzędowe projekty
  • urzędowe dokumenty, materiały, znaki i symbole
  • opublikowane opisy patentowe i ochronne
  • proste informacje prasowe

Autor

Jest to osoba, która stworzyła dzieło.  Autorowi (współautorom) przysługują osobiste i majątkowe prawa autorskie do utworu. Pierwsze są niezbywalne, a drugie podlegają obrotowi cywilnoprawnemu na zasadach określonych w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

Utwór pracowniczy

Czytaj dalej

Przygotowanie graficznych plików do druku

Niniejszy artykuł jest wprowadzeniem do zasad DTP, które każdy aspirujący do miana Grafika powinien znać.
Zacznijmy od podstaw.

Czym jest DTP?

DTP (ang. Desktop Publishing – publikowanie zza biurka) –termin ten oznacza komputerowe przygotowanie do druku. [..] W ramach DTP można również zarządzać przepływem prac w drukarni oraz sterować urządzeniami przygotowalni poligraficznej, jak i samej drukarni. Istotne jest, że DTP zajmuje się nie tylko samym obrazem, ale także kształtem podłoża, tak więc termin ten dotyczy także projektowania np. niezadrukowanych opakowań i innych form wykrawanych z papieru, kartonu czy też np. kształtów wycinanych z folii samoprzylepnej. – Wikipedia

W tym artykule skupimy się jedynie na pierwszej części tego procesu, czyli na przygotowaniu do druku.

Przygotowanie plików do druku

1. Rozdzielczość

Przygotowując plik do druku należy pamiętać, aby grafika była dobrej jakości. Najłatwiej drukuje się pliki wektorowe, ponieważ można je dowolnie skalować i nie tracić przy tym na jakości. Oczywiście nie wszystko da się zapisać wektorowo, dlatego grafiki rastrowe muszą być wysokiej rozdzielczości. W tym celu najlepiej pracować w skali 1:1 przy rozdzielczości 300 dpi. Sytuacja wygląda inaczej, gdy mamy projekt wielkoformatowy (np. bilbord) wtedy należy zmniejszyć rozdzielczość  i pracować w skali np. 1:10 (nie zapomnij poinformować o tym fakcie drukarza).

DPI – co to takiego?

dpi (ang. dots per inch) – liczba punktów obrazu przypadająca na cal. Jednostka stosowana do określenia rozdzielczości obrazów generowanych przez drukarki, plotery, naświetlarki itp. Pojęcie to jest bardzo rozpowszechnione i często stosowane także jako potoczny zamiennik określeń pokrewnych, jak ppi (pixels per inch – pikseli na cal), czyli jednostek rozdzielczości obrazów rastrowych, oraz spi (samples per inch – próbek na cal), czyli jednostek rozdzielczości skanerów. – Wikipedia

Przegląd DPI

2. Tryb kolorów

Druk offsetowy bazuje na palecie kolorystycznej CMYK (Cyan, Magenta, Yellow, Black), podczas gdy monitor naszego komputera korzysta z palety barw RGB (Red, Green, Blue). Dlatego nasz projekt wymaga użycia tryb kolorów CMYK.

CMYK – zestaw czterech podstawowych kolorów farb drukarskich stosowanych powszechnie w druku wielobarwnym w poligrafii i metodach pokrewnych (atramenty, tonery i inne materiały barwiące w drukarkach komputerowych, kserokopiarkach itp.)

RGB – jeden z modeli przestrzeni barw, opisywanej współrzędnymi RGB. Jest to model wynikający z właściwości odbiorczych ludzkiego oka, w którym wrażenie widzenia dowolnej barwy można wywołać przez zmieszanie w ustalonych proporcjach trzech wiązek światła o barwie czerwonej, zielonej i niebieskiej.  – Wikipedia

3. Spad

W naszym projekcie bardzo ważne są spady drukarskie. Jeżeli chcemy wydrukować plakaty, czy też wizytówki, ich wielokrotność  jest drukowana na większym formacie, z którego są one później wycinane. Wbrew pozorom nie są one cięte po krawędzi. Dlaczego? Odpowiedź jest prosta – wystarczy lekkie przesunięcie i nasza praca będzie miała brzydkie białe brzegi. Na szczęście ratują nas spady, na które należy wypuścić krawędzie naszego projektu.

Spad drukarski – obszar druku, który wychodzi poza krawędź ostatecznej publikacji. Spad gwarantuje, że obszar druku będzie dochodził do samej krawędzi po przycięciu arkusza. Wielkość spadu dochodzi do 5 mm. – Wikipedia

Legenda: 1. pasery, 2. paski koloru, 3. informacje o stronie, 4. znaczniki cięcia, 5. znaczniki spadu.

Legenda: 1. pasery, 2. paski koloru, 3. informacje o stronie, 4. znaczniki cięcia, 5. znaczniki spadu.

4. Bezpieczny margines

Wszystkie teksty, logo oraz inne istotne elementy muszą być odsunięte od krawędzi o ok. 10%. Poprawia to zarówno estetykę projektu jak i zabezpiecza przed ucięciem tych elementów, czy też zasłonieniem ich przez elementy konstrukcyjne jak np.dziurkowanie, zapinki itp.

5. Format pliku

Różne drukarnie korzystają z różnych formatów plików, najczęściej jest to jednak PDF lub TIFF z zastosowaną kompresją LZW (kompresja bezstratna, spłaszczone warstwy).

6. Przygotowanie do druku krok po kroku – Photoshop / Illustrator & InDesign / Corel

Czytaj dalej

Podstawy typografii i parowania fontów

Przy wyborze typografii istnieje niepisana zasada, mówiąca że fonty powinny ze sobą współpracować i być ze sobą spójne.
Dobra typografia to ponad połowa sukcesu przy projektowaniu graficznym. W jaki więc sposób powinniśmy  zestawiać ze sobą fonty, a których z kolei powinniśmy się wystrzegać całkowicie? W tym wpisie znajdziecie odpowiedzi na te pytania jak i  na inne z zakresu typografii, a także listę stron i materiałów, które pomogą Wam w projektowaniu.

CZCIONKA A FONT

Na początek warto poruszyć pewną kwestię semantyczną, która dla niektórych może być oczywista, czcionka nie jest tym samym co font.

CZCIONKA ≠ FONT

W encyklopedii czytamy:

Czcionka – rodzaj nośnika pojedynczych znaków pisma drukarskiego, podstawowy materiał zecerski używany w technice druku wypukłego.

Font – zestaw czcionek o określonych cechach zapisany w postaci elektronicznej, w jednym pliku.

Na stronie słownika języka polskiego czytamy:

[..]
1. Czcionka – (dawniej) pojedynczy znak, służący do złożenia słowa. To element najczęściej metalowy, służący do druku (odbijania farby) na papierze.
2. Glif – cyfrowy odpowiednik czcionki.
3. Font – zbiór glifów, zapisanych w pliku komputerowym (*.otf, *.ttf, *.fon, etc.). Font, to odpowiednik dawnej kaszty, czyli szuflady z czcionkami.
4. Krój pisma – obraz kompletnego zestawu znaków pisma, zależności pomiędzy nimi, kształtu szeryfów, świateł, etc. […] Tak więc szyld na ścianie może mieć beznadziejny krój pisma, a nie żaden font!

Jednakże, w mowie potocznej niestety utarło się pojęcie czcionki jako równoznacznej z fontem i większość użytkowników internetu posiłkuje się tym właśnie pojęciem.

Dobieranie fontów i łączenie ich w pary

Parowanie fontów może być nie lada wyzwaniem dla początkującego grafika. W sieci dostępna jest masa fontów darmowych jak i tych płatnych, jak więc wybrać te odpowiednie dla nas?

1.Wybierz fonty uzupełniające się

Każdy font, tak jak i człowiek, posiada własny charakter – poważny, elegancki, okolicznościowy, czy figlarny. Musisz upewnić się, że charakter wybranego fontu będzie pasował do celu Twojego projektu. Przykładowo elegancki – skryptowy krój będzie idealny dla zaproszenia na wesele.

Zdjęcie znalezione na: Pinterest

Jak to bywa i u ludzi, przeciwieństwa lubią się przyciągać. Więc jeżeli używasz kroju „o silnej osobowości” sparuj go z nieco bardziej neutralnym fontem w celu uzyskania równowagi.

Czytaj dalej

Anita Blake, Jean-Claude, Asher. Proces twórczy.

Anita Blake, Jean Claude & Asher Portret

Digital Painting, szkic i kolorowanie w Photoshopie przy pomocy tabletu graficznego Wacom Intuos.
Anita’ s body referred from Ember 13 by faestock
Jean Claude’s and Asher’s clothes inspired by Dracula Clothing
Face models:
Anita Blake – Katie McGrath 
Jean- Claude – Nir Lavi 
Asher- unknown

anita__asher__jean_claude_concept_sketch_by_sunakoprincess-daie3h2

L.K. Hamilton - Anita Blake series Magdalena Wojarska

triumwirat-color